Tajniki zapisu algebraicznego
Notacja szachowa (zapis szachowy) jest sposobem algebraicznego zapisu wykonywanych posunięć. Pozwala również na łatwe i szybkie odczytywanie zapisanych partii. Bez umiejętności sprawnego posługiwania się zapisem szachowym samodzielna nauka jest bardzo utrudniona (lub wręcz niemożliwa). Na szczęście nie taki diabeł straszny jak go malują.
Na początek rzućmy okiem na szachownicę:
Zauważmy, że linie poziome są ponumerowane od 1 do 8, a pionowe są oznaczone kolejnymi literami alfabetu od a do h. Nazwy pól na szachownicy tworzymy poprzez odczytanie nazwy kolumny poziomej i pionowej na których znajduje się interesujące nas pole. W ten sposób pole oznaczone na diagramie kolorem niebieskim ma nazwę a8, kolorem zielonym c4, kolorem żółtym f7, a czerwonym g1.
Ćwiczenie:
Odnajdź i wskaż palcem na szachownicy pola: a4, a5, f3, e4, d8, h2.
Jakiego koloru są pola: g5, c3, c7, d7?
Umiejętność odczytywania nazw pól to już połowa sukcesu. Teraz przyszedł czas na poznanie nazw bierek. Oto one:
pionek - brak oznaczenia literowego
goniec - oznaczamy literką G
skoczek - oznaczamy literką S
wieża - oznaczamy literką W
hetman - oznaczamy literką H
król - oznaczamy literką K
Figurami będę nazywał wszystkie bierki oprócz pionów. Piony nie są figurami. Piony + Figury = Bierki. Do zapisu będą nam potrzebne pierwsze literki nazw figur.
Załóżmy, że na polu a4 stoi biała wieża. Jeżeli przestawię ją teraz na c4 to wykonane posunięcie zapiszę następująco: Wa4-c4. Analogicznie gdy na polu b2 stoi goniec i chcę nim ruszyć na pole h8 to zapisuję to następująco: Gb2-h8. Widzimy więc, że aby zapisać posunięcie daną figurą muszę użyć najpierw pierwszej litery nazwy figury, a następnie zapisać nazwę pola początkowego i docelowego stawiając między nimi myślnik. Podobnie się ma sprawa z pionami, z tą różnicą, że w przypadku pionków wystarczy napisać nazwy pól, np. pionek z pola e2 udał się na pole e4 - e2-e4. Proste, prawda?
Jeżeli dochodzimy naszym pionkiem do ostatniej linii i jest on promowany na figurę (o promocji pionka dowiesz się w następnych artykułach) to po zapisaniu posunięcia stawiamy na końcu pierwszą literkę nazwy figury na jaką wymieniamy pionka, np. e7-e8H (pionek z pola e7 wykonał ruch na pole e8 i został wymieniony na hetmana).
Jeżeli nasza bierka wykonując posunięcie staje na polu zajętym przez bierkę przeciwnika, wtedy mówimy, że nasza bierka "bije" bierkę przeciwnika. Możemy to zapisać stawiając pomiędzy nazwami pól znak ":" zamiast myślnika, np. Sc3:d5 (skoczek z pola c3 zbił bierkę przeciwnika na polu d5).
W zapisie szachowym spotkać możemy jeszcze dwa znaki (o roszadzie w następnych artykułach):
0-0 - krótka roszada
0-0-0 - długa roszada
Aby nie pogubić się podczas zapisu z kolejnością posunięć stosujemy numerację. Popatrzmy:
1.e2-e4 e7-e5
2.f2-f4 e5:f4
3.Sg1-f3 Sb8-c6
itd.
Pierwsze posunięcie (1.e4-e5) wykonały białe, kolejne (e7-e5) czarne. Następnie posunięcie ponownie przypada na białe (2.f2-f4) itd.
Oznaczenia i symbole szachowe
Czasami podczas studiowania książek szachowych można trafić na komentarze słowne i znaki postawione przez osobę komentującą. Do podstawowych należą:
X, # - mat
! - dobre posunięcie
? - błąd
!? - interesujący ruch
?! - posunięcie o wątpliwej wartości
W ten sposób zapis partii w podręczniku może wyglądać następująco:
Gallagher, Joseph - Hresc, Vladimir
Geneve op Geneve 1991
1.e2-e4 e7-e5 2.f2-f4 e5:f4 3.Sg1-f3 Sb8-c6 4.Sb1-c3 g7-g5 5.h2-h4 g5-g4 6.Sf3-g5 h7-h6 7.Sg5:f7!? Białe poświęcają skoczka uniemożliwiając czarnym wykonanie roszady. 7...Ke8:f7 8.d2-d4 f4-f3 9.Gf1-c4+ d7-d5 10.Gc4:d5+ Kf7-g7 11.g2:f3 Gf8-b4 12.Gc1-e3 Sg8-f6 13.Gd5-c4 Hd8-e7 14.Hd1-e2? Posuniecie pozwalające białym rozwinąć atak na nieprzyjacielskiego króla. Dokładniejsze było 14... Wh8-d8. 14...g4:f3 15.He2:f3 Gc8-g4 16.Wh1-g1 h6-h5 17.e4-e5 Sc6:e5 18.d4:e5 He7:e5 19.0-0-0 Gb4-c5?? Po tym posunięciu czarne przegrywają. 20.Wd1-d7+ Sf6:d7 21.Hf3-f7# Białe wygrały.
W ten sposób dotarliśmy do końca pierwszej lekcji. Nawet jeżeli powyższy przykład Ciebie przeraża nie masz się o co martwić. Po opanowaniu zasad poruszania się bierek odczytanie tego zapisu zajmie Tobie chwilkę!
Uwaga!
W podręcznikach częściej spotykamy skrócony zapis gry, w którym pomijane jest startowe pole bierki. W ten sposób zapisana powyższa partia wyglądałaby następująco: 1 e4 e5 2. f4 ef4 3. Sf3 Sc6 4. Sc3 g5 5.h4 g4 6. Sg5 h6 7.Sf7 Kf7 itd. Może się zdarzyć że na jedno pole mogą pójść równocześnie dwie figury tego samego rodzaju, np. skoczki z c7 i g7 mogą zająć pole d8. Musimy wtedy napisać z którego pola zamierzamy wykonać ruch, np. Scd8, lub Sgd8. W dziale dla początkujących będę na początku posługiwał się pełnym - łatwiejszym do zrozumienia zapisem.