Elemetarne maty
Nauka matowania wieżą i królem gołego króla przeciwnika jest jedną z pierwszych "zaawansowanych" umiejętności jaką powinien opanować początkujący gracz. "Zaawansowana" dlatego, gdyż jest to element rozgrywki, którego większość osób grających amatorsko - w zaciszu własnego domu - po prostu nie zna. Gracz klubowy - uczęszczający na turnieje szachowe - powinien poznać i przyswoić zasady rozgrywania typowych końcówek, gdyż jest to umiejętność niezbędna do odnoszenia szachowych sukcesów.
"Jeżeli pragniesz wygrać w szachy, rozpocznij swe studia od końcówki."
Irving Chernev
Z premedytacją nie zamieszczam artykułu opisującego sposobu matowania za pomocą hetmana i króla, gdyż osoba, która opanuje metodę opisaną poniżej bez problemu sama znajdzie właściwą drogę w prostszej końcówce. Zaznaczam na wstępie, że nie będzie to sposób matowania ani najszybszy, ani najlepszy. Będzie to metoda najbardziej schematyczna i łatwa w nauce. Po nabyciu doświadczenia samodzielne znalezienie innych dróg prowadzących do mata nie powinno stanowić problemu.
Zanim pokażę na przykładzie jak powinno wyglądać wzorowe matowanie należy zapamiętać poniższe pozycje:
Pozycja końcowa
Jeżeli na szachownicy jednemu z przeciwników został jedynie król i wieża, a drugiemu jedynie król to mata możemy dać po doprowadzeniu króla strony słabszej do bandy szachownicy. W procesie matowania muszą wziąć udział wszystkie figury strony silniejszej. Sama wieża mata nie da!
Pozycja mata wygląda następująco:
Król strony silniejszej uniemożliwił przeciwnikowi ucieczkę z ostatniej linii, a wieża zamatowała.
Pozycje, w których krole stoją na wprost siebie (w opozycji)
Należy zapamiętać następującą zasadę: jeżeli króle staną naprzeciwko siebie (między nimi będzie jedno pole przestrzeni) to wieża daje szacha z boku. Jest to jedyna sytuacja, w której wieża szachuje! W pozostałych przypadkach wieża pełni jedynie rolę figury odcinającej drogę ucieczki królowi przeciwnika.
Powyżej widzimy opisywany przykład.
Sposób matowania
1.Wa1-a5 Wieża odcina czarnego monarchę wzdłuż linii "5". 1...Kc6-b6 2.Wa5-h5 Wieża powinna znajdować się jak najdalej od atakowanego celu! 2...Kb6-c6 3.Ke4-d4 Białe chcą zmusić czarnego monarchę, aby stanął naprzeciwko ich króla, co pozwoli wieży zepchnąć go bliżej skraju szachownicy. 3...Kc6-b6 4.Kd4-c4 Kb6-a6 5.Kc4-b4 Ka6-b6
Otóż to! Teraz po szachu król będzie musiał ustąpić pola. Do takiej pozycji dążyliśmy. 6.Wh5-h6+ Kb6-c7 7.Kb4-c5 Kc7-d7 8.Wh6-a6 Wieża zmienia skrzydło, aby powtórzyła się pozycja wcześniejsza. 8...Kd7-e7 9.Kc5-d5 Ke7-f7 10.Kd5-e5 Kf7-g7 11.Ke5-f5 Kg7-h7 12.Kf5-g5 Kh7-g7 13.Wa6-a7+ Kg7-g8 14.Kg5-f6 Kg7-h8 15.Kf6-g6 Kh8-g8 16.Wa7-a8#
Przedstawiony sposób matowania powinien być opanowany do tego stopnia, aby w dowolnej pozycji proces matowania nie trwał dlużej niż 30-60 sekund.