"Searching for Bobby Fischer" a.k.a. "Szachowe dzieciństwo"

Recenzja filmu Okładka filmu Searching for Bobby Fischer

Wśród filmów światowego kina bardzo trudno odnaleźć pozycje, w których szachy stanowią główny motyw filmowego scenariusza. Z reguły tworzą jedynie tło akcji i nie są głównym tematem filmu. Jednym z nielicznych filmów o tematyce związanej bezpośrednio z grą w szachy jest "Searching for Bobby Fischer", w Polsce znany pod tytułem "Szachowe dzieciństwo". Jest to film biograficzny oparty na książce Freda Waitzkina, ojca amerykańskiego mistrza międzynarodowego Joshua Waitzkina (ur. 04.12. 1976 w Nowym Jorku). Film opisuje pierwsze lata kariery amerykańskiego "cudownego szachowego dziecka" oraz jego zmagania w drodze do szachowych sukcesów.

Warto w tym miejscu wspomnieć o głównym bohaterze Joshu Waitzkinie. Pierwszą wiedzę na temat gry w szachy uzyskał on obserwując graczy przesiadujących w Washington Square. Niezwykłe jest to, że pomimo młodego wieku (miał 6 lat) opanował on zasady rozgrywania partii przyglądając się jedynie jak grają inne osoby. Nikt nigdy nie tłumaczył mu w jaki sposób przesuwać bierki, co jest celem partii ani jak ją rozgrywać! Po roku samodzielnego zgłębiania tajemnic Królewskiej Gry trenerem Josha został Bruce Pandolfini. Kontakty z doświadczonym instruktorem pozwoliły na dalszy rozwój i wzrost siły gry głównego bohatera filmu. W wieku 11 lat Josh zremisował w symultanie z Garrym Kasparowem¹, co okrzyknięto niebywałym sukcesem. Niestety dalsza kariera nie rozwinęła się tak jak przewidywano. Josh nigdy nie uzyskał tytułu arcymistrza i zakończył karierę szachową w 2000 roku. Pomimo braku sukcesów w dorosłej karierze Josh Waitzkin rozpoznawalny jest w środowisku szachowym, głównie dzięki "Szachowemu dzieciństwu".

Fabuła filmu przeplatana jest prezentacją archiwalnych zdjęć związanych z życiem i karierą Roberta Fischera. Tytuł filmu sugeruje, że główny bohater był postrzegany jako następca genialnego amerykańskiego arcymistrza i wiązano z nim wielkie nadzieje. Josh, poddany morderczemu treningowi oraz presji otoczenia przechodzi gwałtowny kryzys, a w jego głowie zachodzą niepokojące zmiany... Pomimo znacznych sukcesów boi się on przystąpić do decydującego starcia ze swoim najgroźniejszym przeciwnikiem Jeffem Sarwerem (w filmie występującym pod imieniem i nazwiskiem Jonathan Poe). W finałowej scenie filmu Josh wygrywa partię i uzyskuje tytuł mistrza. W rzeczywistości partia² pomiędzy Sarwerem i Waitzkinem zakończyła się remisem i oboje podzielili się nagrodą za pierwsze miejsce.

Pomimo, że film nie zachwyca "szachowym poziomem" rozgrywania partii, a prowadzony trening i przebieg turniejów ma charakter "pod publikę", zachęcam do jego obejrzenia. W 1994 roku Steven Zaillian otrzymał od MTV Movie Award nagrodę Dla Najlepszego Nowego Twórcy, co w pewnym sensie może świadczyć o wysokim poziomie realizacji filmu. Na pewno "Szachowe dzieciństwo" może stanowić doskonałe narzędzie motywacyjne dla młodego pokolenia wschodzących szachistów. W skali pięciostopniowej oceniłbym film na 4, gdyż do piątki brakuje mu bardziej profesjonalnego podejścia do szachów.

W filmie odnajdujemy kilka szachowych ciekawostek:

W scenie, w której Bruce Pandolfini próbuje przekonać ojca Josha, że szachy nie są grą dla jego dziecka, przy szachownicach zasiadają prawdziwi amerykańscy szachiści: Roman Dżindżichaszwili (arcymistrz urodzony w Rosji, od 1981 roku reprezentant USA), Joel Benjamin (amerykański szachista, zdobywca tytułu arcymistrza w 1986 roku), Kamran Shirazi (irański mistrz międzynarodowy, grający w barwach USA od 1987 roku).

W finałowej partii można dostrzec dokładną pozycję na szachownicy. Nie jest to rzeczywista pozycja jaka powstała w pojedynku Josha z Jeffem. Została ułożona na potrzeby filmu, jednakże autorzy nie ustrzegli się błędu. Pomimo forsowności wariantu białe wykonują fatalne posunięcie skoczkiem i partię przegrywają. Ruch pionkiem ratował partię! Zapraszam wnikliwych czytelników do obejrzenia filmu i samodzielnego odszukania felernego posunięcia.

Przypisy

¹ Partia grana w symultanie w Nowym Jorku w 1988 roku.
Kasparow Garry - Waitzkin Josh
1. d4 Sf6 2. c4 c5 3. d5 e6 4. Sc3 ed5 5. cd5 d6 6. e4 g6 7. f4 Gg7 8. Gb5 Sfd7 9. a4 O-O 10. Sf3 Sa6 11. O-O Sc7 12. Gd3 a6 13. f5 Se5 14. Se5 Ge5 15. Hg4 We8 16. Gh6 Kh8 17. Wf3 Wg8 18. Gf4 gf5 19. Ge5 de5 20. Hh5 Hg5 21. Hg5 Wg5 22. ef5 b6 23. Ge4 Wb8 24. Waf1 Se8 25. Gd3 Sf6 26. Se4 Se4 27. Ge4 f6 28. Wc1 Gd7 Remis.

² Rzeczywista partia pomiędzy chłopcami.
US National Primary School Championship Charlotte, North Carolina, 03.05.1986.
Sarwer Jeff - Waitzkin Josh
1.d4 Sf6 2.c4 g6 3.Sc3 Gg7 4.e4 d6 5.f4 0-0 6.Sf3 Sbd7 7.e5 Se8 8.Gd3 c5 9.d:c5 S:c5 10.Gc2 a5 11.0-0 b6 12.Ge3 Gb7 13.Hd4 d:e5 14.S:e5 H:d4 15.G:d4 Wd8 16.G:c5 b:c5 17.Sa4 G:e5 18.f:e5 Wd2 19.Wf2 W:f2 20.K:f2 f6 21.e6 Sd6 22.S:c5 Wc8 23.S:b7 S:b7 24.b3 Sc5 25.We1 Wc6 26.Ge4 Wa6 27.Gc2 W:e6 28.W:e6 S:e6 29.Ke3 Kf8 30.Ke4 Ke8 31.g3 Kd7 32.Kd5 f5 33.a3 h6 34.b4 a:b4 35.a:b4 Sc7 36.Kc5 e5 37.Ga4 Kc8 38.Gc6 e4 39.b5 e3 40.Gf3 Se6 41.Kd5 Sg5 42.Ge2 Kc7 43.Ke5 Se4 44.Kd4 Kd6 45.K:e3 Kc5 46.g4 Sd6 47.Kf4 g5 48.Ke5 f:g4 49.Kf6 g3 50.h:g3 Se4 51.Kg6 S:g3 52.Gd3

diagram

52. ... Sh1!! 53.K:h6 g4 54.Kg5 g3 55.Ge4 Sf2 56.Gd5 Sd1 57.Kf4 Sc3 58.Gc6 Se2 59.Kf3 Sd4 60.K:g3 S:c6 61.b:c6 K:c6 62.Kf3 Kc5 63.Ke3 K:c4 Remis.

Nawigacja