Elementy oceny pozycji w końcówkach wieżowych
Końcówki wieżowe wymagają od obu przeciwników precyzji w grze. Nieumiejętna realizacja przewagi materialnej może doprowadzić do remisu, a niedokładna obrona może zakończyć się sromotną porażką pomimo remisowego charakteru pierwotnej pozycji. Warto nadmienić, że końcówki wieżowe dosyć często kończą się remisami w partiach zawodników wysokiego szczebla. Świadczy to o możliwościach obronnych tkwiących w tego typu pozycjach oraz o trudnościach w realizacji przewagi jakie napotykają gracze podczas rozgrywki.
Na ocenę pozycji w końcówkach wieżowych składają się elementy charakterystyczne dla pozostałych typów końcówek. Poniżej wypisałem kluczowe elementy, których ocena powinna mieć wpływ na obrany plan gry.
- Sytuacja materialna obu graczy;
- Struktura pionków (wolne , oddalone, zdublowane, odstałe i izolowane pionki, ilość wysp pionowych, struktura łańcuchów itd.);
- Pozycja figur (aktywność, położenie itd.).
W bieżącym artykule skupię się na pozycji, w której jedna ze stron posiada przewagę pionka i jest to pionek oddalony.
Oddalonym, wolny pionek
Przedstawię partię, którą możemy odnaleźć praktycznie we wszystkich podręcznikach gry końcowej. Została ona rozegrana w 1927 roku pomiędzy Alechinem i Capablancą. Gracze zaprezentowali wzorcowy plan gry możliwy do realizacji w podobnych pozycjach.
Ocena pozycji:
- Białe mają przewagę pionka.
- Białe posiadają dobrego, oddalonego i wolnego pionka na linii "a"; pozostałe pionki (zarówno białe jak i czarne) ustawione są na skrzydle królewskim.
- Króle obu zawodników są aktywne i mogą prowadzić batalię na obu skrzydłach; wieża białych zajmie idealną pozycję za swoim pionkiem i będzie wspierała jego marsz; jej czarna odpowiedniczka stoi źle - jej możliwości bojowe są mocno ograniczone, gdyż jest ona zmuszona do pilnowania wolnego pionka.
Podsumowując: białe mają wygraną pozycję. Plan gry będzie zależał od aktywności czarnego króla. Jeżeli Capablanca będzie chciał wspomóc swoją wieżę i pomaszeruje czarnym królem na skrzydło hetmańskie, białe poświęcą swojego wolniaka w zamian za zdobycze materialne na skrzydle królewskim. W przypadku, gdy czarny monarcha zająłby się obroną królewskiego skrzydła, biały król przegoni czarną wieżę i doprowadzi pionka "a" do linii przemiany.
Spójrzmy jak przebiegała partia.
1. Wa4!!
Biała wieża zajęła idealne pole - w dowolnym momencie może zmienić skrzydło oraz nie pozwala swojej czarnej odpowiedniczce na opuszczenie placówki "a6" (w przypadku ruchu czarnej wieży białe od razu będą forsowały pionka do przodu).
Pierwsza zasada brzmi: wieżę, w większości przypadków, najlepiej ustawiać za wolnym pionkiem. Drugie prawidło mówi, że najlepiej blokować pionka królem, gdyż wieża ma większą siłę bojową. Można tutaj także dodać, że wolnego pionka powinien prowadzić król, gdyż ma on możliwość wymanewrowania nieprzyjacielskiej, blokującej wieży.
1... Kf6 2. Kf3 Ke5 3. Ke3 h5 4. Kd3 Kd5 5. Kc3 Kc5 6. Wa2!
Czarne nie mogą wygrać białego pionka, gdyż uzyskają beznadziejną końcówkę pionową. Grający czarnymi bierkami Capablanca broni się dobrze i próbuje uaktywnić swoją wieżę.
6... Kb5 7. Kd4! Wd6 8. Ke5 We6 9. Kf4 Ka6 10. Kg5 We5 11. Kh6 Wf5 12. f4 Wc5! 13. Wa3 Wc7 14. Kg7 Wd7 15. f5 gf5 16. Kh6 f4 17. gf4 Wd5 18. Kg7 Wf5 19. Wa4 Kb5 20. We4!
Pionek "a" spełnił swoją rolę.
20... Ka6 21. Kh6 Wa5 22. We5 Wa1 23. Kh5 Wg1 24. Wg5 Wh1 25. Wf5 Kb6 26. Wf7 Kc6 27. We7
W tym momencie czarne skapitulowały.
Powyższy przykład jaskrawo ukazuje możliwości tkwiące w podobnych pozycjach. Obie strony pokazały wysoką technikę gry. Przypuszczam, że gdyby przed Capablanką zasiadał szachista mniejszego formatu to Kubańczyk doprowadziłby partię do remisu.