Pozycje z królem blokującym wolnego pionka
Znając podstawy rozgrywania wieżówek (patrz część 1) możemy zająć się bardziej dokładnie omawianym problemem. W tej lekcji chciałbym omówić pozycje w których jedna ze stron posiada pionka i wieżę (o królu nie wspominając), a druga tylko wieżę, a jej król znajduje się przed pionem przeciwnika. Ten typ końcówek powstaje w praktyce turniejowej dosyć często.
Należy teraz zapamiętać zasadę: wolnego piona powinno blokować się królem, a nie wieżą, gdyż ma ona dużo większą siłę niż jej dowódca.
W pozycji na diagramie posuniecie mają białe, które zagrały:
1. Kf5!
Nie wchodzi w rachubę 1. ... Wg7, gdyż nastąpi 2. Wh1 mat. Nastąpiło:
1. ... Kh7 2. Kf6 Wa8 3.g8H Wg8 4. Wh1
Mat. Gdyby zamienić miejscami czarnego króla i wieżę, to czarne bez problemu uzyskują remis. Przykład pochodzi ze zbioru studiów B. Gorwica.
Zasada druga: w pozycjach tego typu (gdy król strony słabszej znajduje się przed pionem przeciwnika) strona silniejsza ma szansę wygrać tylko wtedy, gdy wieża przeciwnika stoi źle.
Spróbujmy ocenić pozycję na powyższym diagramie. Oprócz oczywistej przewagi materialnej białe dysponują jeszcze jednym atutem: mianowicie stwarzają groźby matowe czarnemu monarsze. Dramat czarnych polega na niemożności uaktywnienia czarnej wieży, która spełnia rolę obrońcy ósmej linii. Gdyby wieża znajdowała się na drugiej, ewentualnie na siódmej, lub trzeciej linii czarne uzyskałyby remis ustawiając pozycję Philidora (patrz część pierwsza kursu). Nastąpiło:
1. ... Wc8 2. Wb7 Wa8 3. Wg7 Kf8
Lub 3. ... Kh8 Wh7 Kg8 5. f7 i czarne mogą się poddać.
4. Wh7!
Wygrywające posunięcie. Niespodziewanie zagrożona jest czarna wieża, która nie może opuścić ósmej linii ze względu na mata.
4. ... Kg8 5. f7 Kf8 6. Wh8
Jak więc widzimy ustawienie wieży miało tu decydujące znaczenie. Warto zapamiętać tę pozycję, gdyż pojawia się ona dość często w praktyce.
Kolejna pozycja została przeanalizowana przez Emanuela Laskera i niektórzy nazywają ją jego nazwiskiem.
Pozycja podobna jest trochę do wcześniejszego przykładu, gdyż czarny król znajduje się przez moment w siatce matowej. Czarna wieża jest jednak ustawiona bardzo aktywnie i dlatego czarne nie powinny tego przegrać. Muszą jednak grać bardzo dokładnie.
1. ... Kc8!
Król przechodzi w krótszą część szachownicy (patrz część 1).
2. Wh8 Kb7 3. Wd8
Z groźbą 4. Ke7. Jeżeli białe zagrałyby 3. Ke6 to nastąpiłoby 3. ... Kc7, lub 3. Wg2 Kc8 i pozycja czarnych byłaby dobra ze względu na możliwość zaatakowania czarnego pionka królem i wieżą od tyłu.
3. ... Wh1 4.We8 Wd1
Taki sposób obrony (atak wieżą od tyłu) jest dobry przy pionach "c", "d", "e" i "f". Niestety, jeżeli przesuniemy figury o dwa pola w lewo to remisu już nie ma. Popatrzmy:
1. ... Kc8 2. Wh8 Kd7 3.Wb8 Wb2 4. Ka7 Kc7 5. b6 Kd7 6. Kb7 Wb1 7. Wh8 Wb2 8. Ka7 Wa2 9. Kb8
Czarne mogą złożyć broń.
Choć wspomniane przykłady nie wyczerpują ostatecznie problemu, to można na ich podstawie wyciągnąć już jakieś wnioski. Jeżeli stronie słabszej uda się ustawić pozycję Philidora to zachowają ona przy sobie pół punktu. Przegrane w omawianym typie pozycji zdarzają się w skutek złej pozycji wieży, lub sporadycznie - w wyniku powstałej pozycji, której los z góry jest przesądzony (diagram powyżej). Oczywiście aby wygrać, lub zremisować trzeba dysponować odpowiednią techniką, która sama z siebie się nie ujawni. Zachęcam więc do powtórnej analizy pozycji z pierwszej i drugiej lekcji. Na koniec obiecana pozycja Philidora, choć trochę nietypowa, gdyż pionek został zatrzymany jeszcze na swojej połowie szachownicy.
Sposób gry jest bardzo prosty: czarne wyczekują, a gdy biały pionek stanie na e4 zajmą wieżą pierwszą linię i będą szachować króla od tyłu. Zobaczcie sami.