Wstęp do końcówek wieżowych
Technika rozgrywania końcówek jest niezbędna do osiągania coraz lepszych wyników sportowych (mając na uwadze oczywiście szachy). Opanowanie jej wymaga ogromnego zaparcia i czasu. W tym miejscy chciałbym przedstawić sposoby rozgrywania końcówek wieżowych - końcówek, które występują najczęściej w praktyce turniejowej - aż połowa wszystkich zakończeń należy do tego właśnie typu. Jak więc widzimy chociażby niewielka wiedza na ten temat powinna owocować!
Zaczynamy. Na początek wyjaśnię pojęcie "wieżówka". Jest to pozycja, w której oprócz pionów na szachownicy występują króle i wieże. Możemy mówić o wieżówkach wielowieżowych, gdy na szachownicy znajdują się dwie pary wież (ewentualnie jedna para +1), dwuwieżowych, lub jednowieżowych. Bez względu na to z jakim typem mamy do czynienia, to główne zasady gry pozostają bez zmiany.
Zasada pierwsza: im wieża bardziej oddalona od atakowanego obiektu tym jej siła wzrasta.
W jaki sposób białe mogą popchnąć piona do przodu nie tracąc go?
1. Ke4 We7 2. Kf5 Wf7 3. Ke5 We7 4. Kf6
Pion rusza.
Przestawmy teraz wieżę na pierwszym diagramie z pola f7 na f8. Teraz jej siła wzrosła i biały król nie zdoła odpędzić się od szachów bez straty piona.
1.Ke4 We8 2. Kf5 Wf7 3. Ke5 We8 4. Kf6 Wf8 5. Ke5itd.
Należy więc pamiętać, aby ustawiać wieżę jak najdalej od atakowanego obiektu. Przedstawiony przykład pokazuje także drogę, jaką porusza się zazwyczaj król pod "obstrzałem" wieży.
Zasada druga: dwa połaczone i wolne piony, które osiągnęły 3 (6) linię wygrywają z wieżą i jeden z nich dochodzi do promocji.
1. e7(f7)We2 2. f7! We7 3. f8H
Stworzenie dwóch wolnych, połączonych pionów przeciwko wieży jest częstym motywem taktycznym w wieżówkach. Oczywiście nie należy zapominać w takich sytuacjach o pozycji króli.
Wieżówki rządzą się swoimi zasadami, których przestrzeganie zapewnia sukces w obronie, lub ataku. Kolejne przykłady ukażą w jaki sposób, gdy mamy przewagę pionka zrealizować ją, lub odwrotnie - jak bronić się w beznadziejnych na pozór pozycjach. Warto tu zapamiętać następującą zasadę: im pionek strony posiadającej przewagę znajduje się dalej od pola przemiany, tym łatwiej o remis (łatwe prawda??).
W pozycji na diagramie posunięcie mają czarne. Jak mogą uzyskać remis?
1. ... Wh6! 2. e5 Wg6 3. e6 Wg1! 4. Kd6 Wd1
Remis, gdyż biały król nie ucieknie od szachów, a gdyby chciał zbliżyć się do czarnej wieży, to zginie pionek. Tego typu pozycje nazwano "Pozycjami Philidora". Należy zapamiętać: jeżeli król strony słabszej znajdzie się na drodze marszu piona, który nie przekroczył 6 (3) lini, ustawiamy wieżę na tej lini i wyczekujemy, aż pion na nią wkroczy. Wtedy zajmujemy ostatnią linię i szachujemy nieprzyjacielskiego monarchę od tyłu. Teraz jeszcze jeden przykład z tego gatunku. Na posunięciu są czarne. Spróbuj samemu go rozwiązać, a następnie zajrzyj na rozwiązanie.
Sytuacja wydaje się na pierwszy rzut oka beznadziejna, grozi mat i szybkiego ratunku nie widać. Po 1. ... Wa8? 2. Wb7 Wc8 3. Wh7 Kg8 4. Wg7 Kf8 5.e7 białe wygrywają. Jedynym ratunkiem jest:
1. ... Wf7! 2. Ke5
Jeżeli 2. ef7 nastąpi pat.
2. ... Wf1!
Ustawiona została pozycja Philidora. Remis.
Nie zawsze jednak obrona szachowaniem od tyłu wystarcza do uzyskania nierozegranej. Kolejna pozycja pochodzi z rękopisu Luceny z 1490 roku i ukazuje sposób "stawiania mostu".
1. Wf4! Wc1 2. Ke7 We1 3. Kd6 Wd1 4. Ke6 We1 5. Kd5 Wd1 6.Wd4
Białe wygrywają. Ten sposób realizacji przewagi jest możliwy gdy król strony słabszej oddalony jest od piona o przynajmniej 2 linie. Jak więc się bronić? A no też prosto (proszę mi wybaczyć że tak rozpoczynam zdanie)! Jak się nie da od tyłu to może od boku się da?!
Przy swoim ruchu białe wygrywają 1. Wg1! i powstaje pozycja Luceny z wcześniejszego przykładu. Przy ruchu czarnych wygranej nie ma.
1. ... Wa8 2. Kd7 Wa7 3. Kd6 Wa6 4.Kd5 Wa5 5. Kc6 Wa6 6. Kb7 We6
Należy w tym miejscu zapamiętać zasadę: "król strony słabszej powinien znajdować się w krótszej części szachownicy (podzielonej na dwa fronty przez piona), a jego wieża w dłuższej." Zachowanie tej zasady w większości wystarcza do remisu. Oczywiście są wyjątki... ale o tym nie teraz. Na kolejnym diagramie widzimy bardzo podobną pozycją z tą różnica, że czarny król znajduje się po długiej części szachownicy. Teraz okaże się, że wieża znajduje się za blisko atakowanego obiektu!
1. ... Wh8 2. Kf7 Wh7 3. Kf6 Wh8 4. Kg7 Wa8 5. Kf7
Białe wygrywają. Widać teraz dogłębnie znaczenie odległości wieży od obiektu atakowanego, oraz rolę położenia króla po dobrej stronie szachownicy.
Jak więc widzimy nawet w prostych na pozór końcówkach zawarta jest głęboka treść. Widać w nich zarówno obronę, jak i atak.